Eco-Schools is hét internationale keurmerk voor duurzame scholen. Wereldwijd zijn er al meer dan 17.000 Groene Vlaggen uitgereikt op ruim 49.000 deelnemende scholen in 64 landen. In Nederland richt het keurmerk zich op scholen uit het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het MBO.

Student-led change: duurzame bewustwording en gedragsverandering

Eco-Schools is gebaseerd op het principe 'student-led change'. Dat betekent dat leerlingen een heel belangrijke rol vervullen in de verandering die een school ondergaat. Er moet ruimte zijn om te experimenteren met eigen oplossingen en handelingsperspectieven. Met een focus op gedrag en educatie daagt de Eco-Schoolsmethodiek uit tot het nemen van zeer veelzijdige maatregelen binnen de mogelijkheden van de school. De leerlingen/studenten gaan zelf op zoek naar hoe het geregeld is in de school en wat er beter kan rondom verschillende duurzaamheidsthema’s.

Eco-Schools stimuleert leerlingen om zélf activiteiten te ondernemen om de school (verder) te verduurzamen. Zij maken duurzaamheid bespreekbaar en brengen de school in beweging naar een nieuwe situatie. Dit leidt tot verrassende inzichten en maatregelen die echt effect sorteren. De leerlingen enthousiasmeren medeleerlingen, schoolpersoneel en ouders en vormen zo het begin van de verandering. Deze methodiek is gebaseerd op ISO 14001. Kern van de ISO-systematiek is dat de organisatie zélf aangeeft wat die gaat doen en dat gemonitord wordt of de gestelde doelen worden gehaald en de voorgenomen maatregelen zijn uitgevoerd.

Wat beoogt Eco-Schools?

Eco-Schools geeft structuur aan de vele projecten en activiteiten die te maken hebben met duurzaamheid. Door inbedding van Eco-Schools in het curriculum wordt inzicht gegeven in wat de school in welk leerjaar aan duurzaamheid doet.

Doordat leerlingen ervaringen opdoen en met elkaar delen ontwikkelen zij zichzelf. Eco-Schools gaat niet alleen over duurzaamheid als inhoudelijk thema, maar heeft ook een directe link met vakken als economie, aardrijkskunde, wiskunde en rekenen, taal (zeker bij internationale uitwisseling), biologie en vakken als NLT, O&O etc. etc. Deelnemers aan een Ecoteam komen in aanraking met diverse vaardigheden zoals onderzoeken, debatteren, vergaderen, overleg met besluitvormers; uitwisseling van informatie, pr, vormgeving etc. etc.

Waarom zou ik meedoen aan Eco-Schools?

De deelnemende scholen die geven als reden voor hun deelname aan:

checkbox Structuur: van ad hoc-projecten naar een integraal geheel

Voor een verandering van een ‘traditionele school’ naar een ‘duurzame school’ is het noodzakelijk dat mensen willen en kunnen veranderen. Voor veel mensen is echter niets zo moeilijk als veranderen. Het betekent dat je oude systemen los moet laten zonder dat je zeker weet dat de nieuwe systemen direct opleveren wat je wilt. Dat vergt tijd. Eco-Schools biedt daarom een duidelijke structuur om in twee jaar tijd duurzaamheid structureel in te bedden in de school, aan de hand van zeven stappen en tien thema's. Deze structuur helpt jouw school om ervoor te zorgen dat duurzaamheid niet langer een 'projectje' is, maar iets dat verankerd is in het denken en doen van leerlingen en docenten. Eco-Schools fungeert als kapstok om diverse activiteiten aan op te hangen.

checkbox Duurzaam onderwijs: whole-school approach

Werken aan een duurzame wereld vraagt om een transitie in onderwijs en samenleving. Aandacht voor duurzaamheid in onderwijs betekent daarom niet dat er een nieuw vak of domein bij moet komen. Het gaat om een systeemverandering van binnenuit; integraal en vakoverstijgend. Wals en anderen (2015) beschrijven dat het feitelijk gaat om een systeemverandering waarbij drie pijlers van het onderwijs in samenhang worden ontwikkeld:

  • het curriculum (de feitelijke inhoud),
  • het onderwijzen (zowel de algemene pedagogische omgang met de leerlingen als het meer specifiek didactische handelen in relatie tot de leerstof) en
  • de fysieke leeromgeving (het schoolgebouw, het schoolterrein en de omgeving).

Wanneer binnen de school aan de genoemde drie-eenheid wordt gewerkt, wordt er ook wel gesproken over een 'whole-school' benadering voor duurzaam onderwijs. In de internationale discussie omtrent onderwijs voor duurzame ontwikkeling is Eco-Schools geroemd als voorbeeldinitiatief dat zo'n whole-schoolbenadering faciliteert. Leerlingen gaan zelf onderzoekend aan de slag om de school duurzamer te maken. Zowel de school als het onderwijs worden duurzaam en dit geef je als school aan je leerlingen mee. Een duurzame school doet het niet voor zichzelf; zij doet het voor de leerlingen. Leerlingen die nu duurzaamheid goed ervaren zullen er in hun latere werkkring, thuis en in de maatschappij anders mee omgaan. Dit geeft hen een voorsprong in de maatschappij.

checkbox Profilering

De activiteiten van een Eco-School dragen bij aan duurzame bewustwording en gedragsverandering in wijk en stad. U kunt uw school met het voeren van dit internationale keurmerk, de Groene Vlag, dan ook profieren als duurzame onderwijsinstelling. Scholen kunnen zich op heel veel verschillende manieren profileren, zoals met religie, onderwijsvormen, sport, techniek, ICT, talen, drama, cultuur en ga zo maar door. Uit onderzoek blijkt dat tussen de 15 en 20% van de scholen duurzaamheid zo belangrijk vindt, dat ze het expliciet in hun schoolprofiel willen opnemen. Door als school te werken aan hét internationale certificaat voor duurzame scholen, geef je duidelijk aan dat je duurzaamheid belangrijk vindt. Niet alleen losse projecten, maar écht! Dit geeft focus.

Maak het zichtbaar: op school én daarbuiten
Via de plaquette bij de deur, de Eco-hoek, de website, Facebook, Twitter en nieuwsbrieven en bij de open dagen, introductieweken en ouderavonden geven de leerlingen uit het Eco-team toelichting op hun projecten. Op die manier ziet en merkt iedereen dat de school duurzaamheid belangrijk vindt. Je laat verder zien hoe het curriculum langzaam verbetert én wat je verder allemaal tegenkomt. Een school merkte op: ”Wij dachten dat we het goed voor elkaar hadden, maar zijn ons rotgeschrokken.” Niet alleen de leerlingen leren, maar iedereen in de school leert. Soms laten Eco-teams ook ouders een stuk van de Eco-scan invullen, hetgeen erg leerzaam blijkt.

De duurzaamheidsprojecten die een school realiseert en de uitreiking van het Bronzen certificaat, het Zilveren certificaat en de Groene Vlag leiden tot aandacht van de wethouder, de pers en de buurt. Dit zijn mooie PR-momenten voor de school.

Samenwerking en innovatie
Eco-Schools ontwikkelen de mooiste projecten, variërend van een energieneutraal regenwater opvangsysteem met een windmolen om het energieneutraal te maken, tot fietstaxi’s met een zonnepaneel, tot bloemen gekweekt van de mest uit de viskweek. Duurzaamheid daagt de leerlingen en de school uit om innovatief te zijn.

Onderlinge uitwisseling en samenwerking tussen scholen dragen hieraan bij. Eco-Schools Nederland biedt daarvoor een platform. Zo organiseert Eco-Schools regelmatig kennisdagen om samenwerking en uitwisseling te bevorderen. De Eco-teams presenteren aan elkaar welke projecten en activiteiten zij uitvoeren om de school duurzamer te maken. De school staat er dan goed op! En het geeft de leerlingen een enorme leerervaring en trots om de school te mogen representeren.

Verder wordt de website niet alleen bekeken door de deelnemende scholen; ook ander scholen, overheden en bedrijven zijn geïnteresseerd in duurzame scholen. Zij willen ook samenwerken met deze koplopers. Dit biedt kansen op nieuwe, uitdagende projecten en samenwerkingen.

checkbox Besparingen

Naast de baten van duurzaam onderwijs en profilering van de school, kun je door deelname aan Eco-Schools ook direct geld besparen. Zo blijkt bijvoorbeeld dat er door gedrag en een goed beheer van de verwarming op scholen gemiddeld maar liefst 15-20% bespaard kan worden op energie. Voor een basisschool is dat ongeveer €5.000 per jaar aan besparing en voor een voortgezet onderwijsschool is dat gemiddeld €20.000 per jaar aan besparing. Bij het MBO is dat afhnakelijk van het aantal gebouwen, maar dit ligt in de ordegrootte van een middelbare school. Onze partner Sweco (voorheen Grontmij) kan u daarbij helpen. Bij energie wordt 40% van de elektriciteit gebruikt voor verlichting. GreenFox kunnen u helpen aan zuinige verlichting die u in ca 2 jaar al terugverdiend hebt. Naast energie kunt u bijvoorbeeld ook besparen op:

  • papier door minder en tweezijdig te kopiëren.
  • op de hoeveelheid afval die u verwijdert
  • op het waterverbruik
  • groenbeheer door het samen met leerlingen, ouders en de buurt te doen
  • op voedsel door zelf te kweken en door minder weg te gooien
  • op schoonmaakmiddelen door verantwoorde middelen in verantwoorde hoeveelheden te gebruiken
  • etc.

Wat ontvang ik als deelnemer van Eco-Schools?

De deelnemende school krijgt:

  • Een eigen begeleider die het proces bewaakt en waar gewenst aanvullende tips en contacten kan aandragen. De begeleider komt gedurende het proces minimaal drie keer langs voor een intensieve sessie. Dit kan zijn om het proces weer aan te jagen of bij de opstart met een sessie over de Eco-scan, een thematische sessie over duurzaamheid algemeen of een thema of het betrekken van een doelgroep als docenten, ouders of buurt. Tot de drie sessies horen ook opstart en uitreiking van de vlag. Invulling vindt plaats in overleg en op verzoek van de school.
  • Helpdesk waar alle vragen gesteld kunnen worden
  • Materialen om invulling te geven aan het programma. Dit betreft met name:
    • intentieverklaring
    • Eco-scan op de 10 thema’s
    • werkboek
    • handleidingen voor alle zeven stappen
    • curriculumtabel
    • leerlingcertificaten
  • Maandelijkse nieuwsbrief
  • Audit voor het Bronzen certificaat, het Zilveren certificaat en de Groene Vlag met auditrapporten voor de school
  • Toegang tot het wereldwijde netwerk van Eco-Scholen om 1-op-1 in contact te komen met een school elders op de wereld

Wat kost deelname aan Eco-Schools?

Eco-Schools in Nederland ontvangt geen enkele vorm van subsidie of gelden van derden. In tegenstelling tot andere landen is deelname dan ook niet gratis. Het behalen van de eerste Groene Vlag duurt gemiddeld twee schooljaren. Heeft uw school het keurmerk behaald, dan dient u dit iedere twee jaar te verlengen. Uw school zoekt nieuwe uitdagingen en wordt opnieuw geaudit.

  • Basisonderwijs:
    • Opstarten: € 2.500 per 2 jaar
    • Verlenging: € 950 per 2 jaar

  • Voortgezet onderwijs/MBO:
    • Opstarten: € 5.000 per 2 jaar
    • Verlenging: € 2.450 per 2 jaar

In bijzondere situaties is een uitzonderingsregeling mogelijk. Kleine scholen (minder dan 100 leerlingen) of scholengroepen (meer dan 4 locaties) kunnen bijvoorbeeld in aanmerking komen. Voor basisscholen is ook een aparte regeling mogelijk indien een actieve ouder een grote begeleidingsrol wil en kan spelen. Wij bekijken per situatie de mogelijkheden. Voor vragen neemt u contact op met Eco-Schools Nederland.

Subsidies en andere regelingen
Eco-Schools in Nederland ontvangt geen enkele vorm van subsidie of gelden van derden. Wel zijn er regionaal soms regelingen te treffen. Sommige gemeenten geven steun aan de verduurzaming van de scholen en het onderwijs met de Eco-Schools aanpak. Onder meer is dat de gemeente Middelharnis. Daarnaast zijn er gemeenten die steun geven in de vorm van educatieve materialen en activiteiten, zoals de gemeente Den Haag. Daarnaast zijn er soms specifieke projecten waarin Eco-Schools betrokken is. Bij serieuze interesse onderzoeken we graag samen met u de mogelijkheden in uw regio.

Hoeveel tijd kost deelname aan Eco-Schools mij?

De gemiddelde doorlooptijd van het Eco-Schools programma is twee jaar. Wij hechten er ook waarde aan dat Eco-Schools niet als een eenmalig project wordt uitgevoerd in een paar maanden, maar dat er zeker twee schooljaren actief aan wordt gewerkt. Op die manier wordt een basis gelegd voor borging binnen de school.

De tijdsbesteding per school verschilt sterk. Zo zijn er scholen waar ouders de begeleiding verzorgen terwijl het bij andere scholen enkele docenten zijn. In sommige scholen is Eco-Schools onderdeel gemaakt van een vak waardoor de leerlingen er punten voor krijgen, bij andere scholen is het extra. In elk geval moet tijd gereserveerd worden voor:

  • startmoment
  • starten Ecoteam
  • vergaderingen met het Ecoteam
  • uitvoeren duurzaamheidsscan
  • opstellen plan van aanpak met concrete acties
  • akkoord van het management op het plan van aanpak
  • het uitvoeren van de acties zelf
  • bijhouden werkboek
  • een workshop over een specifiek thema
  • uploaden documentatie en beeldmateriaal voor de audits
  • interne  en externe communicatie
  • curriculum (bepalen wat er in methodes en activiteiten per leerjaar gebeurt)
  • de audit voor de Groene Vlag
  • uitreiking Groene Vlag

Wie doen er al mee?

Wereldwijd doen er meer dan 49.000 scholen in 64 landen mee aan Eco-Schools. Van deze scholen hebben er iets meer dan 17.000 het niveau van de Groene Vlag bereikt. In Nederland doen er nu 115 scholen mee aan Eco-Schools. 

Bekijk de deelnemende scholen

Voor wie is het?

Eco-Schools is een duurzaamheidsprogramma voor alle scholen. Op dit moment wordt het in Nederland in het basisonderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO) en Middelbaar beroepsonderwijs (MBO) en op de Agrarische opleidingscentra (AOC: VMBO en MBO) uitgevoerd. Eco-Schools is ook een netwerk van samenwerkende scholen én partners die samen werken aan duurzame ontwikkeling. 

Moet ik aan alle thema’s invulling geven?

Nee. Nadat de duurzaamheidsscan is uitgevoerd bepaalt het Ecoteam in overleg met de coördinerende docent en het management welke 1 tot 3 thema’s gekozen worden. In het plan van aanpak worden vooral voor die thema’s acties gepland.

Nadat de school na circa twee jaar de Groene Vlag heeft bereikt is het de taak om er voor zorg te dragen dat het niveau gehandhaafd blijft en dat er gewerkt wordt aan continue verbetering. Omdat het Ecoteam ieder jaar een nieuwe duurzaamheidsscan maakt kan de school in een volgend jaar kiezen om er een thema bij te nemen of een nieuw thema uit te voeren. 

Hoe werkt Eco-Schools internationaal?

Het keurmerk Eco-Schools is in 1994 ontwikkeld door de Foundation for Environmental Education (FEE) als invulling van de afspraken van de VN conferentie 'Environment and Development'. In Wales, Denemarken en Engeland is een pilot uitgevoerd, waarna het concept in verschillende landen overgenomen. Met meer dan 49.000 deelnemers uit 64 landen is er inmiddels een groot netwerk aan Eco-Schools. Deelnemende scholen uit Nederland brengen wij graag in contact met een van hen. Het is voor leerlingen uitermate leerzaam om een thema als klimaat of voedsel te bespreken met leerlingen elders op de wereld. Mogelijk dat dit ook kan uitmonden in een uitwisseling.

In Nederland is het keurmerk Eco-Schools eigendom van IVN Nederland. Het beheer en de uitvoering is uitbesteed aan SME Advies.

Naast Eco-Schools heeft FEE-international nog vijf andere programma’s: