Anna Vanderveen van Eco-Schools Nederland deelt haar inzichten met je: hoe kunnen we duurzaamheid in het onderwijssysteem verankeren? Waar staan we nu en wat is de uitdaging? Anna: "Het is net SDG Action Day geweest op 25 september 2020, een verjaardagseditie. We hebben nog tien jaar te gaan om de SDGs - 17 werelddoelen om van de wereld een betere plek te maken - te bereiken. Onderwijs speelt daarin een sleutelrol. De urgentie om aan de slag te gaan is groter dan ooit met slechts 10 jaar te gaan. De transitie naar duurzaam onderwijs heeft alleen kans van slagen als we op verschillende niveaus tegelijk in dezelfde richting werken."

Nog tien jaar om te knallen

Morgen is het de Dag van de Duurzaamheid. Heel veel mensen komen in actie, net als tijdens de SDG Action Day. Dat is maar goed ook. De tijd waarin we leven, heeft al die betrokken namelijk hard nodig. Vorige week was het precies vijf jaar geleden dat de mondiale gemeenschap de Sustainable Development Goals vaststelde. Deze zeventien werelddoelen vormen een gezamenlijke agenda om van de wereld een betere plek te maken; hier en daar, nu en later. Het decade of transformation is begonnen: we hebben nog tien jaar te gaan om de doelen te bereiken. Voor de één klinkt dat lang, voor de ander kort. Feit is: we hebben wat te doen!

logo action day wheel

Innovatieve oplossingen

Heel veel mensen experimenteren in hun eigen organisatie met duurzame oplossingen. Ook docenten, schoolleiders en schoolbestuurders. Hoe zorgen we voor afvalscheiding op onze school? Hoe zorgen we dat mensen duurzame voedselkeuzes maken? Hoe verminderen we ons energieverbruik? Hoe kan het schoolplein bijdragen aan de biodiversiteit in de wijk? Hoe kan het onderwijs in brede zin bijdragen aan de ontwikkeling van een duurzame leefstijl?

Duurzaam landschap

Jongeren zijn zeer bezorgd over de klimaatcrisis, roepen regeringsleiders ter verantwoording met protestacties. Klimaat, circulariteit, duurzaamheid, energietransitie: het zijn termen die dagelijks het nieuws halen. De actiebereidheid is misschien wel groter dan ooit te voren. Je kunt wel stellen: we leven in een duurzaam maatschappelijk landschap. De tijdsgeest is er rijp voor om de grote opgaven van deze tijd aan te pakken. Niettemin hebben veel mensen moeite om hun eigen gedrag ‘groener’ te maken. En mensen die er vol voor gaan, komen allerlei belemmeringen tegen. Hoe komt dat dan?

Systeemverandering

macro meso micro

Transitie heeft alleen kans van slagen als op verschillende niveaus tegelijk in dezelfde richting wordt gewerkt. In de afbeelding hierboven is dat weergeven. Op microniveau ontwikkelen zich niches en komen nieuwe initiatieven tot stand. Vaak wordt dit wel ‘van onderop’ genoemd. Op macroniveau gaat het om bijvoorbeeld de tijdsgeest, het algemene politieke landschap en de wereldbeelden die de boventoon voeren. Dit heeft bijvoorbeeld invloed op het draagvlak dat er voor bepaald beleid zal zijn. Het niveau daartussen is het mesoniveau. Hier is sprake van regimes, hier ligt vast wat sociaal geaccepteerd is, hier wordt bepaald wat de wetten en de regels zeggen. Je zou kunnen zeggen dat hier ‘het systeem’ is vastgelegd.

Nu volop wordt geëxperimenteerd (microniveau) en we in een duurzaam landschap (macroniveau) leven, is er nog één niveau waar hard gesleuteld moet worden: het mesoniveau. Op dit niveau vindt systeemverandering plaats. Dit is waar wordt bepaald wat ‘de standaard’ is. Dit is ontzettend belangrijk, om meer mensen mee te krijgen dan alleen de pioniers en de koplopers.

Wat is ‘normaal’?

We horen het de laatste tijd steeds vaker: het ‘nieuwe normaal’. Hoe ziet het nieuwe normaal eruit wat betreft duurzaamheid op scholen? Is afvalscheiding straks standaard geregeld? Zitten de kerndoelen en eindtermen straks zo in elkaar dat iedere uitgever duurzaamheid automatisch in de lesmethoden zal verwerken? Is energieneutrale en frisse onderwijshuisvesting straks in de wet- en regelgeving en bekostiging geregeld? Is duurzaamheid straks dusdanig ingebed in lerarenopleidingen dat docenten (des)kundig zijn in het toepassen van de pedagogisch-didactische uitgangspunten van leren voor duurzame ontwikkeling?

Belemmeringen

Welke belemmeringen ervaar jij in het verduurzamen van je onderwijs of school in algemene zin? In het kader van het project whole school approach zijn we op zoek naar de ‘systeemfouten’ die verduurzaming in de weg zitten. We zijn benieuwd naar jouw input! 

Laat van je horen via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.! Of deel je belemmeringen via onze socials: Eco-Schools Nederland (Facebook), @ecoschoolsnl (Twitter en Instagram).

Wij gaan graag met je in gesprek!

 

Anna cmyk

Doe ook mee en behaal de Groene Vlag!