Nederland telt zo’n 10.000 schoolgebouwen, waarvan 8.000 voor het basisonderwijs. De meeste schoolgebouwen zijn nu 38 jaar oud, maar gaan de 100 jaar niet halen. Simpelweg omdat het kwaliteit vaak sterk begint af te nemen. In plaats van te verduurzamen of te renoveren kiezen scholen er steeds vaker voor om een gebouw af te breken en te vervangen voor iets nieuws. Met verduurzamen van het gebouw en de directe omgeving kan op de lange termijn niet alleen veel geld worden bespaard, ook de leefomgeving gaat er sterk op vooruit.  

Onderhoud

Een schoolgebouw en de omgeving van de school verduurzamen kent wel wat haken en ogen. De gemeente beheert meestal de buitenkant van een schoolgebouw, het schoolbestuur de binnenkant. Een gemeente investeert minder snel in dakisolatie of zonnepanelen, aangezien zij de kostenbesparingen op de energierekening niet terugziet in haar portemonnee. Dit gaat echter veranderen, vanaf 1 januari 2015 moeten schoolbesturen het buitenonderhoud zelf onder hun hoede nemen. Maar wat kunnen zij doen om hun school te verduurzamen en hoe pakken ze dit aan?

Wat kunnen scholen doen?

Met kleine ingrepen kan een schoolgebouw en de leefomgeving van een school enorm verbeteren. Denk aan het planten van bomen op het schoolplein, een groentetuin waar leerlingen zelf hun groente en fruit kunnen zaaien en oogsten, of het verwijderen van eventuele graffiti. In een schoolgebouw kun je denken aan het afstellen van de juiste temperatuur of het plaatsen van deuren die uit zichzelf dichtvallen. Geef leerlingen vooral ook via een stembus de kans om met ideeën te komen. De beste ideeën worden vervolgens uitgevoerd. 

In de meest basale vorm, leren leerlingen over een meer duurzame samenleving door er in en mee te leven. Het thematiseren van duurzaamheid als onderwijsinhoud krijgt voor leerlingen pas een betekenis indien zij ervaren dat het werkelijk een issue is. Het gebouw (de inrichting, het gebruik van materialen, de kantine, omgang met afval en energie) en de buitenruimte (de beplanting, hergebruik van regenwater, zonne-energie, et cetera) weerspiegelen hoe aan een meer duurzame samenleving vorm kan worden gegeven. Zodoende kan de fysieke leeromgeving het hart, het hoofd en de handen betrekken bij het leren voor duurzame ontwikkeling.

De filosofie achter schoolgebouwen voor duurzame ontwikkeling

Betrek het hart: bevorder duurzaam dromen
Duurzaamheid gaat over (leren) zorgen voor jezelf, de ander en de wereld om je heen. Wanneer we streven naar een duurzaam gelukkige wereld, is het van groot belang dat mensen handelen vanuit intrinsieke motivatie. Betrokkenheid, passie, normen en waarden spelen daarin een belangrijke rol. Door met het gebouw het hart te betrekken bij het leren, kan een positieve bijdrage worden geleverd aan sociaal-ecologische motivatie. Dit kan gestalte krijgen door de verbondenheid met de natuur, tussen mensen en met de plek te bevorderen.

Informeer het hoofd: bevorder duurzaam denken
Duurzaamheid is een complex begrip om te doorgronden. Dit heeft al veelvuldig geleid tot betekenisloos onderwijs: onderwijs waarin leerlingen uitgenodigd worden ‘duurzame dingen’ te doen zonder dat zij enig begrip hebben van waar zij mee bezig zijn. Daarnaast zijn er veel mensen die graag iets goeds willen doen voor de wereld, maar niet weten hoe zij daar zelf invulling aan kunnen geven. Kennis, inzicht, bewustwording en reflectie vormen daarvoor een belangrijke voorwaarde. Door met het gebouw het hoofd te informeren bij het leren, kan een positieve bijdrage worden geleverd aan duurzaam denken. Dit kan gestalte krijgen door in de fysieke omgeving inzicht te geven in zowel deelsystemen als samenhangen en daarnaast feedback te bieden. Zo bieden hedendaagse technologieën bijvoorbeeld mogelijkheden om energiesystemen bloot te leggen.

Help de handen: bevorder duurzaam doen
Het hart en het hoofd zullen leiden tot bepaalde intenties voor gedrag, maar of men daar ook naar handelt is afhankelijk van externe factoren. Een bekend voorbeeld: wanneer er geen afvalbakken voor gescheiden inzameling zijn of ze zijn slecht bereikbaar, is de kans groot dat er in de praktijk bij veel mensen weinig zal terechtkomen van goede voornemens. Door met het gebouw de handen te helpen bij het leren, kan een positieve bijdrage worden geleverd aan het gedrag van leerlingen en docenten. Dit kan gestalte krijgen door bepaalde gedragingen te tolereren, te bevorderen of juist te ontmoedigen. Dit heeft niet alleen invloed op gedrag in de specifieke situatie. Wanneer men bepaald gedrag herhaaldelijk vertoont, ontwikkelt men gewoontes die langere tijd kunnen standhouden.

Deze filosofie is ontwikkeld middels een onderzoek dat Anna Vanderveen uitvoerde binnen Eco-Schools Nederland. Je kunt haar publicatie over dit onderzoek hier bekijken. Wil je meer weten of een keer met Anna doorpraten over hoe uw school hier gebruik van kan maken? Neem dan contact met haar op via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

De kleine prins - ...
De kleine prins - Groene Vlag De kleine prins - Groene Vlag
Helen Parkhurst - ...
Helen Parkhurst - Groene Vlag Helen Parkhurst - Groene Vlag

Kies een thema

  • thema afvalAfval & grondstoffen
  • thema communicatieCommunicatie
  • thema energieEnergie
  • thema gebouwGebouw & omgeving
  • thema hygieneGezondheid & hygiëne
  • thema groenGroen
  • thema mobiliteitMobiliteit
  • thema veligheidVeiligheid & burgerschap
  • thema voedselVoedsel
  • thema waterWater