In dit lespakket onderzoeken leerlingen de natuur waarbij ze gebruikmaken van microscopen. De leerlingen krijgen les over ecosystemen en bouwen een ecosysteem na in een bak. Een ecosysteem is bijvoorbeeld een sloot, een bos of een veld. In een ecosysteem leven verschillende planten en dieren samen en het bestaat ook uit niet-levende materialen zoals water en grond. Omstandigheden zoals temperatuur, licht, bodem en vocht hebben invloed op het ecosysteem. Om alles goed te bekijken hebben de leerlingen een microscoop of vergrootglas nodig.
Projecten
Download (via aanmelden onderaan deze pagina) gratis het lespakket Zoom: Light on Small, ontwikkeld in samenwerking met Nikon. Het lespakket bestaat uit meerdere lessen, waarbij leerlingen de wondere wereld van kleine dingen ontdekken. Ze onderzoeken hoe leven, overleven en samenleven werkt aan de hand van de thema's: ecosysteem, planten en dieren.
Introductie
Als jullie school meedoet aan Eco-Schools sluit dit project vooral aan op het Eco-Schools thema ‘natuur’. Maar ook voor scholen die (nog) niet deelnemen aan Eco-Schools is Zoom: Light on Small erg geschikt om met leerlingen op een interactieve manier aan dit thema te werken.
Inhoud lespakket
Les 1: De eerste les begint met een korte bespreking over hoe microscopen en andere instrumenten zijn uitgevonden en doorontwikkeld, en welke rol ze spelen in ontdekkingen. In deze les gaan leerlingen daarmee oefenen.
Les 2: De tweede les gaat over wat een ecosysteem is. De leerlingen verzamelen planten, dieren, grond en water om hun eigen ecosysteem te maken, bijvoorbeeld een bosje, een sloot of een moeras. De leerlingen ontdekken hierbij de invloed van de vier elementen, het voedselweb en de kringloop.
Les 3: In de derde les bedenken de leerlingen een onderzoeksvraag over ecosystemen. Ze onderzoeken welk onderdeel van het ecosysteem ze verder willen bestuderen, namelijk de omstandigheden, de planten of de dieren, waarbij ze gebruikmaken van de bijgeleverde werkbladen.
Les 4:In de vierde en laatste les gebruiken de leerlingen de verzamelde informatie voor de eindopdracht en maken ze samen een informatieblad over het ecosysteem.
Microscopen
Bij het lesmateriaal kunnen microscopen gebruikt worden. Of het nu om beestjes, plantjes, mos, afval of de grond is, alles ziet er totaal anders uit als je het 20 keer vergroot. Een aantal NDE-centra biedt veldmicroscopen aan die je kunt lenen (o.a. Stad en Natuur Almere, de Grote Rivieren Heerewaarden, de Papaver Delft, Hertenkamp Enkhuizen, Natuur en Milieu Overijssel, Natuur en Milieueducatie Haarlem en Utrecht Natuurlijk).
Zoom: Light on Small is tot stand gekomen met financiering van het Nikon Europe.
Internationale uitwisseling
Het is voor leerlingen enorm leerzaam om internationale contacten met andere scholen te hebben.
Eco-Schools maakt het mogelijk dat scholen over de duurzaamheidsthema’s en de sustainable development goals (SDG’s) onderling met elkaar uitwisseling op gang brengen. Stel je eens voor hoe mooi het is dat je als leerling uit Nederland met een school in Kenia en een school in India discussieert over wat water in jouw land betekent. Je leert dan te onderzoek wat het in je eigen land betekent, wat de verschillende culturen zijn en hoe zij met water omgaan, je leert vreemde talen, je communiceert via digitale kanalen etc. etc. En het is via diverse Europese fondsen zelfs mogelijk dat er bezoeken aan die landen worden afgelegd of dat die leerlingen naar Nederland komen.
Wil je contact leggen met een Eco-School in het buitenland? Informeer naar de mogelijkheden via
We krijgen ook regelmatig verzoeken uit het buitenland. Hieronder zie je actuele verzoeken staan.
Partnerschool gezocht voor uitwisselingsproject duurzaamheid en cultuur
Land en school: Frankrijk, MFR Le Cèdre (nabij Angers)
Onderwijslaag: Voortgezet onderwijs
Leeftijd leerlingen: 15–16 jaar
Thema: Duurzame ontwikkeling, duurzame mobiliteit en culturele uitwisseling
Datum van uitvraag: 7 juli 2026
Een Franse middelbare school (MFR Le Cèdre, nabij Angers) is op zoek naar een Nederlandse partnerschool voor een Erasmus+-uitwisselingsproject van 12 t/m 16 april 2027. De school werkt volgens het principe van alternance-onderwijs, waarbij leerlingen afwisselend onderwijs op school en praktijkervaring op een werkplek opdoen. Tijdens de uitwisseling willen zij met een groep van 20 tot 24 leerlingen en twee begeleiders naar Nederland komen en samenwerken rond duurzame ontwikkeling, groene mobiliteit en intercultureel leren.
Het programma kan in overleg worden samengesteld en kan bestaan uit presentaties van beide scholen, gemengde Frans-Nederlandse leerlingengroepen, workshops over duurzaamheid, een vergelijking van het dagelijks leven van jongeren in beide landen, een gezamenlijke eindopdracht (bijvoorbeeld een poster, presentatie of video) en culturele uitwisselingsactiviteiten. De Franse school reist bij voorkeur per trein om de duurzame doelstellingen van het project te ondersteunen. Voor de accommodatie wordt gedacht aan een jeugdherberg, maar een gastgezin is ook bespreekbaar als de ontvangende school hier ervaring mee heeft.
Neem bij interesse contact op met docent Bojana Le Porceau via
Partnerschool gezocht voor bezoek over duurzame thema's Energie en Spullen
Land en school: Spanje
Onderwijslaag: Voortgezet onderwijs
Leeftijd leerlingen: ?
Thema: Energie en Spullen
Datum van uitvraag: 16 september 2026
Een Spaanse middelbare school is op zoek naar een Nederlandse partnerschool voor een bezoek van 1 week ergens dit schooljaar. Ze zijn op zoek naar een school die werkt aan de thema's Energie (herbruikbare energie) en Spullen (verminderen, hergebruiken, recyclen). Het programma kan in overleg worden samengesteld.
Afgelopen twee jaar is deze school op bezoek gekomen bij Eco-Schools in Nederland (het Bonhoeffercollege en bij scholengroep Libreon). Daarover zeggen ze bij het Bonhoeffercollege: “De uitwisseling met een ander land is onwijs inspirerend. De leerlingen uit het eco-team hebben nog steeds contact met Spanjaarden en wisselen ook nog steeds ideeën uit met elkaar.”
Neem bij interesse contact op met docent Chechu via +34 625 67 67 16.
Global Action Days 2027: Pollinate for Life
Doe jij ook mee met de Global Action Days dit voorjaar? Samen met scholen over de hele wereld komen we in actie!
Dit jaar gaan we ontdekken hoe alles in de natuur met elkaar verbonden is. Denk bijvoorbeeld aan bijen die bloemen bestuiven, zaden en sporen die zich verspreiden, het leven in de oceaan en dieren en planten die ook ’s nachts actief zijn. Maar ook mensen spelen een belangrijke rol: door kennis met elkaar te delen en door kleine dingen te doen, kunnen we de natuur helpen herstellen.
Net zoals bijen stuifmeel van de ene bloem naar de andere brengen, kunnen ideeën en goede gewoontes zich van persoon tot persoon verspreiden. Tijdens de Global Action Days kun jij daarom een Pollinator for Change worden! 🌼
Je ontdekt hoe mensen, dieren, planten en hun omgeving met elkaar verbonden zijn. Vervolgens kies je iets wat jij kunt doen om de natuur en biodiversiteit te helpen. En misschien inspireer je ook iemand anders om mee te doen!
Je kunt meedoen in de actieweek van 22 april tot 6 mei, maar omdat dit voor veel mensen in de meivakantie valt mag het ook in de weken ervoor of erna.
🌼 Ontdek de activiteitengids: Global Action Days 2027 — Foundation for Environmental Education
Doe mee aan onderzoek
We krijgen regelmatig de vraag of deelnemende Eco-Schools mee willen doen aan onderzoek over duurzaamheid in het onderwijs of duurzaam gedrag.
Lijkt het jou leuk om met jouw school bij te dragen aan onderzoek? Bekijk dan hieronder de verschillende onderzoeksaanvragen en ontdek welke mogelijkheden er zijn om mee te doen.
CURIOSOIL project
CURIOSOIL is een Europees Missions project en in Wageningen werken we aan het onderzoeken van 'Soil Literacy' (bodemgeletterdheid). Daaronder valt kennis over de bodem, houding ten opzichte van de bodem, en gedrag voor de bodem. Dit ondersteunt de ontwikkeling van nieuw lesmateriaal over de bodem, waarin nieuwsgierigheid centraal staat.
Voor dit onderzoek is CURIOSOIL op zoek naar scholen, klassen en onderwijsprofessionals die willen meedenken en meedoen. Een mooie kans om bij te dragen aan vernieuwende bodemeducatie én leerlingen op een andere manier kennis te laten maken met de wereld onder hun voeten!
Waar kun je aan bijdragen?
- Vul met je klas een korte vragenlijst in. De vragenlijst duurt ongeveer 10 minuten en is afgestemd op het niveau van het primair onderwijs (PO) en voortgezet onderwijs (VO). Zo brengen de onderzoekers in kaart wat leerlingen weten, denken en doen rondom de bodem. Het is mogelijk dat een onderzoeker bij jullie in de klas langskomt om meer te vertellen over het onderzoek. Zo ontdekken leerlingen niet alleen meer over de bodem, maar krijgen ze ook een kijkje achter de schermen van wetenschappelijk onderzoek.
- Test nieuw lesmateriaal over de bodem. CURIOSOIL zoekt klassen die het lesmateriaal willen uitproberen. Dit kunnen dezelfde klassen zijn als die de vragenlijst invullen.
- Denk mee in een focusgroep. Ben je leerkracht, docent of op een andere manier betrokken bij onderwijsontwikkeling? Dan kun je jouw ervaringen en ideeën delen in een focusgroep. De onderzoekers horen graag wat er in de onderwijspraktijk al gebeurt op het gebied van bodemeducatie en hoe het lesmateriaal daarop kan aansluiten.
Interesse om mee te doen?
Wil je met jouw klas of school bijdragen aan dit onderzoek? Of wil je als onderwijsprofessional meedenken over de toekomst van bodemeducatie? Neem dan contact op met Helen Verploegen:
Hoopvolle schrijfwedstrijd
Schrijf jij een nieuw hoofdstuk voor onze planeet?
Schrijvers voor Toekomst organiseren...De Hoopvolle Schrijfwedstrijd.
Stuur hen voor 15 februari 2027 een inspirerend klimaatverhaal en win:
- een exclusieve masterclass van Wilma Geldof en Marloes Morshuis, twee geweldige en ervaren auteurs!
- publicatie in een bundel klimaatverhalen
- een geldbedrag tot 150 euro!
Waarom een schrijfwedstrijd?
Schrijvers voor Toekomst schrijven hoopvolle verhalen over de toekomst van onze wereld voor jongeren en kinderen. We roepen jou op om dat ook eens te proberen!
In de Hoopvolle Schrijfwedstrijd is klimaatverandering het overkoepelende thema. Dit staat in alle inzendingen centraal.
Door het schrijven van je verhaal, denk je actief na over klimaatverandering. Wat is jouw visie op de toekomst? Wie weet, inspireer je anderen met jouw hoopvolle verhaal!
Wie kan meedoen?ie
Je kunt meedoen in één van deze twee categorieën:
- Jongeren: 12 t/m 19 jaar.
- Volwassenen: 20 jaar en ouder.
De opdracht
Schrijf een nieuw, oorspronkelijk fictief verhaal voor kinderen of jongeren. Gebruik eventueel een van deze beginzinnen:
- Vanochtend werd ik wakker met een briljant idee. Een idee waarmee ik de wereld ga redden.
- ‘Het kan me niet schelen wat jij vindt,’ zei Silke, ‘maar ik kom in actie. Ik wil iets doen.’
- Op de hele wereld waren er nog maar zeven ijsberen, en ik stond oog in oog met een ervan.
- Plotseling stond ik tegenover mijn grootste vijand: degene die meer CO₂ uitstootte dan wie dan ook op aarde.
In je verhaal moet een link met klimaatverandering en een hoopvol element duidelijk aanwezig zijn. Je mag zelf bepalen in welke tijd het verhaal zich afspeelt: verleden, heden of toekomst. Het is ook vrij of je oorzaken, gevolgen of oplossingen van klimaatverandering in je verhaal verwerkt. De maximale lengte van het verhaal is 1000 woorden. Lever je verhaal aan in lettertype Times New Roman, regelafstand 1,5.
Inzenden
Stuur je verhaal vóór 15 februari 2027 naar
Vermeld in je e-mail én in je verhaal zelf:
- je naam
- je leeftijd
- je woonplaats
- je telefoonnummer
Voorwaarden voor je verhaal
Je verhaal is door jou zelf geschreven, je maakt dus geen gebruik van genererende AI. Het verhaal is niet eerder gepubliceerd. Publicatie op een je eigen website of blog is toegestaan na de prijsuitreiking. Door mee te doen verklaar je dat je de maker bent van het verhaal en dat je geen auteursrechten van anderen schendt.
Beoordeling
Een onafhankelijke jury beoordeelt de inzendingen. Daarbij let de jury op:
- literaire kwaliteit;
- originaliteit;
- het voldoen aan de opdracht (de link met klimaatverandering en een hoopvol element);
- het verhaal is voor kinderen of jongeren.
Over de uitslag of de beoordeling kan niet worden gecorrespondeerd.
Prijzen
De prijsuitreiking vindt plaats op zondag 11 april 2027, op de Dag van de Hoopvolle Verhalen.
De top 3 van iedere categorie ontvangt een prijs: jouw verhaal krijgt een plekje in een echte Klimaatbundel! Deze bundel is te leen in de bibliotheek van Utrecht. Natuurlijk ontvang je als winnaar ook zelf een exemplaar. Naast deze prijzen ontvangen de winnaars van de eerste, tweede en derde prijs een geldbedrag.
De beste inzendingen worden bovendien uitgenodigd voor een exclusieve schrijfmasterclass op zondag 11 april. Het exacte aantal deelnemers aan deze masterclass hangt af van de kwaliteit en het aantal inzendingen. Deze deelnemers ontvangen ook deskundige feedback op hun verhaal. Houd daarom zondag 11 april vrij als je meedoet aan de wedstrijd.
Publicatie
Schrijvers voor Toekomst mag de winnende en geselecteerde verhalen publiceren of gebruiken voor promotie van de wedstrijd of de organisatie. Daarbij wordt altijd de naam van de auteur vermeld, tenzij anders afgesproken.
Privacy
Je persoonsgegevens worden alleen gebruikt voor de organisatie van de wedstrijd en worden niet gedeeld met anderen, behalve als dat nodig is voor de uitvoering van de wedstrijd.
Vragen
Heb je vragen over de wedstrijd? Neem dan contact op via
Door een verhaal in te sturen, ga je akkoord met bovenstaande wedstrijdvoorwaarden.
