.jpg)
Voortgezet onderwijs
Pilot Duurzaamheidscoördinatie in het Voortgezet Onderwijs
Uit onderzoek van Leren voor Morgen en SME blijkt dat duurzaamheid nog weinig structureel verankerd is in het onderwijs. Ook is er behoefte aan en draagvlak voor ondersteuning rondom duurzaamheid in het onderwijs. Deelnemende VO scholen aan het Eco-Schools programma in Nederland herkennen deze behoefte om steviger en systemisch aandacht te besteden aan duurzaamheid.
Zeker scholen die al enkele jaren meedoen en die al diverse projecten over energie, afval en natuur hebben uitgevoerd, laten weten dat zij door willen pakken met duurzaamheid. Vaak wordt de ambitie al verwoord in het koersplan (van het schoolbestuur) of het schoolplan (van de school), maar is het nog niet geheel duidelijk hoe dit praktisch vorm kan krijgen.
Vragen die we samen verkennen
In de pilot, die dit schooljaar plaatsvindt, nemen zes Eco-Schools scholen deel van Libréon en Stichting Voortgezet Onderwijs Kennemerland. Samen onderzoeken we:
- Welke rollen en taken passen bij duurzaamheidscoördinatie op leerlingniveau, schoolniveau en bestuursniveau;
- Hoe de coördinatierollen op verschillende niveaus in gezamenlijkheid met elkaar duurzaamheid op school kunnen aanjagen en borgen;
- En hoe ondersteuning geboden kan worden aan de Eco-Schools scholen om duurzaamheid breder te laten leven en te verankeren binnen de school.
Uitdagingen en succesfactoren
Wat we tot nu toe zien is dat de coördinatie van duurzaamheid op verschillende manieren georganiseerd wordt op de scholen. Het is een zoektocht naar een goed werkende rol- en taakverdeling en voldoende tijd en middelen om duurzame ideeën werkelijkheid te maken. Voor succesvolle coördinatie is het in ieder geval van belang dat iemand verantwoordelijk is en de tijd, het mandaat en de intrinsieke motivatie heeft om met duurzaamheid aan de slag te gaan.
Eind dit schooljaar delen we de uitkomsten van de pilot VO Eco-Schools! Wil je dit niet missen? Abonneer je dan op de nieuwsbrief van Eco-Schools.
Leerlingen als changemakers voor een duurzame school
Boos, bang en verdrietig. Een op de vijf jongeren zegt regelmatig tot vaak stress te voelen als ze aan de klimaatcrisis denken. Hoe geven we leerlingen een handelingsperspectief om zélf verandering te maken? Op het VO-congres, dat op 11 april plaatsvond, gaven Eco-Schools Nederland en Coöperatie Leren voor Morgen handvaten om leerlingen zelf aan het roer te zetten. Overkoepelend op die dag doken we in de belevingswereld van de huidige generatie leerlingen: Generatie Z, geboren tussen 1997 en 2010, en Generatie Alpha, geboren na 2010. Hoe kunnen we juist hen bereiken met programma’s als Eco-Schools en SustainaBul VO?
Groeiende zorgen onder jongeren
Een opvallend onderwerp dat tijdens het congres werd aangestipt zijn de groeiende zorgen onder jongeren over klimaatverandering. Ongeveer één op de vijf jongeren ervaart regelmatig tot vaak stress bij het denken aan de klimaatcrisis. Ze voelen zich machteloos en moedeloos of slapen slecht. Specifiek generatie Z en Alpha worden vaak omschreven als tegelijkertijd kwetsbaarder en mondiger, opener en behoudender, zelfbewuster en zwaarmoediger dan eerdere generaties. Het is duidelijk dat er een overvloed aan gedachten en gevoelens in hun hoofden omgaat. Terwijl de wereld aan hun voeten ligt, ervaren velen van hen ook een grote prestatiedruk, fear of missing out en zorgen over de toekomst, zoals ‘kan ik straks nog wel een woning vinden’?
Om te voorkomen dat leerlingen in negativiteit en passiviteit vervallen, is het van groot belang dat scholen niet alleen kennis overbrengen, maar ook handelingsperspectief bieden. Scholen vormen de ideale proeftuin voor leerlingen om vanuit hun interesse, kwaliteiten en kennis in actie te komen. Door aandacht te geven aan deze zorgen en er een handelingsperspectief tegenover te zetten als tegengif. Maar hoe kunnen schoolorganisaties deze toekomstmakers in hun kracht zetten? En wat voor rol kan jij als bestuurder, docent of MT-lid nemen?
Actie in plaats van woorden
Generatie Z en Alpha zijn activistische generaties, ze willen graag in actie komen. Daarom is het, zoals keynote speaker Hajar Yagkoubi benadrukte, belangrijk dat we hier de ruimte voor bieden. Geen lege woorden maar practice what you preach / teach! “Wat gaan we eraan doen?” is wat de jongeren van nu bezighoudt. Het is belangrijk dat ze op de schouders van millenials kunnen staan en van bewustzijn naar actiegericht gaan.
Het betrekken van leerlingen bij duurzaamheid gaat verder dan alleen het uitvoeren van activiteiten; het draait om het creëren van een cultuur waarin duurzaamheid centraal staat. Leerlingen moeten zich gehoord en gesteund voelen in hun streven naar een duurzamere wereld. Hierin moet voldoende ruimte zijn om duurzaamheid vorm te geven op een manier die bij hen past en om ruimte te geven aan hun eigen ideeën.
Deze kenmerken van deze generaties sluiten naadloos aan bij de groeiende aandacht voor burgerschap in het onderwijs. Er liggen daardoor kansen om dit in gezamenlijkheid op te pakken. Werken aan duurzaamheid betekent in deze context dat leerlingen burgerschapsdoelen in de praktijk kunnen brengen!
Gen-Z in hun kracht zetten
Binnen de Coöperatie Leren voor Morgen werken 150 organisaties (waaronder onderwijsinstellingen) samen om duurzame ontwikkeling te verankeren in het onderwijs. Hierbij ligt de focus niet alleen op het ondersteunen en faciliteren van docenten, maar ook op het inspireren van bestuurders en directeuren om duurzaamheid integraal op te nemen in de schoolcultuur. Ook Eco-Schools werkt vanuit integrale duurzaamheid.
Tijdens workshop werden daarom concrete handvatten geboden voor een integrale duurzaamheidsaanpak, waarbij de inzet van leerlingen een centrale rol speelt. Daarvoor waren er tijdens de workshop vijf leerlingen van verschillende scholen aanwezig. Zij zijn onderdeel van verschillende Eco-teams. Zij deelden hoe ‘student-led change’ er voor hen in de praktijk uitziet. Ze deelden voorbeelden van acties die zij op hun scholen hebben opgezet, maar ook wat zij als leerlingen nodig hebben van de aanwezige docenten en schoolbestuurders om door te gaan . De leerlingen ervaren het bijvoorbeeld als heel normaal om een herbruikbare fles te gebruiken, omdat de school veel watertappunten had neergezet. Ook vragen ze van hun docenten en schoolbestuurders ruimte in actie te komen en te laten zien wat zij doen, door bijvoorbeeld posters op te plakken of een jaarlijkse duurzaamheidsweek te organiseren.
Samen met de leerlingen gingen de deelnemers aan de workshop zelf aan de slag, volgens de werkwijze van de SustainaBul door het delen van good practices. Aan de hand van de Whole School Approach verzamelden ze wat er op hun school al gebeurt aan duurzame ontwikkeling, en waar ze nog stappen kunnen zetten. Zo gingen de deelnemers naar huis met zeer diverse actiepunten voor hun eigen school: van het starten van een ruil -of weggeefkast tot het agenderen van duurzaamheid in de eerstvolgende teamsessie en werkoverleggen.
Actief bijdragen aan duurzaamheid op school
Geïnspireerd om zelf aan de slag te gaan? Als school kun je actief deelnemen aan Eco-Schools, waarbij je samen met leerlingen een Eco-team opzet. Binnen dit programma zet je leerlingen aan zet en krijgen zij de mogelijkheid om zelf actie te ondernemen en een positieve invloed uit te oefenen op de school en de schoolomgeving.
Ook kun je deelnemen aan de SustainaBul VO, een coöperatieve vragenlijst waarmee je inzicht krijgt in de duurzaamheid van jouw school en waarbij scholen van elkaar kunnen leren door het delen van best practices. De SustainaBul is zo ingericht dat beginnende scholen en scholen die al langer met duurzaamheid bezig zijn, allebei inzicht krijgen in welke volgende stap passend is. Je kunt de vragenlijst ook gebruiken als nulmeting en gespreksstarter.
Nieuw! Inspiratiekaarten Klimaatadaptatie - Lesideeën voor het voortgezet onderwijs
Onze jeugd beter voorbereid op een toekomst met extremer weer.
Het klimaat verandert; we hebben vaker te maken met extremer weer. Het is nodig om ons voor te bereiden en aan te passen op meer hitte, droogte, wateroverlast door hevige regenbuien en kans op overstromingen. Dit wordt klimaatadaptatie genoemd. Het is goed dat middelbare scholieren nu al leren wat dit is, waarom we er iets mee moeten én vooral hoe we samen onze omgeving veilig en leefbaar houden. De jeugd heeft tenslotte de toekomst. Des te mooier dat per 31 maart 2022 inspiratie voor het voortgezet onderwijs geboden wordt over dit onderwerp.
Voor docenten in het voortgezet onderwijs zijn per 31 maart 2022 online Inspiratiekaarten over klimaatadaptatie beschikbaar. Deze Inspiratiekaarten bieden inspiratie en handvatten om deze thema’s op te nemen in bestaande lessen. De kaarten zijn geen kant-en-klare lespakketten, maar geven een uitgebreid overzicht van actualiteiten, bronnen, lesideeën en interessante artikelen op internet over klimaatadaptatie. Op deze manier kan de docent zelf de lessen op maat samen stellen en geschikt maken voor de leerlingen van de school.
Van en voor docenten
Een docentenpanel was betrokken bij de totstandkoming van de kaarten. Er zijn vier Inspiratiekaarten: wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Elke Inspiratiekaart bevat lesideeën voor de vakken Aardrijkskunde, Maatschappijleer, Biologie, Nederlands/Engels, Natuurkunde/Scheikunde/Wiskunde en Kunst.
Kennis en actie
Het doel van de kaarten is ervoor te zorgen dat onze jeugd meer kennis ontwikkeld: over de gevolgen van klimaatverandering, wat dit betekent en vooral wat kunnen we doen.
Deze Inspiratiekaarten bouwen voort op een eerder ontwikkeld lespakket van Amsterdam Rainproof over het thema wateroverlast. De kaarten zijn ontwikkeld door het Amsterdams Natuur en MilieuEducatie Centrum (ANMEC), Stichting Leren voor Morgen en SME in opdracht van de gemeente Amsterdam en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht.
Kijktip: docu 'I am Greta' over Greta Thunberg die inspireert
In de documentaire I am Greta, leer je Greta Thunberg zien in al haar gelaagdheid, met haar echte bedoelingen. Iets wat enorm inspirerend is. Deze docu wil je kijken met je leerlingen!
De Volkskrant schrijft: "I Am Greta werkt vooral enthousiasmerend en effectief als verlengstuk van de klimaatprotesten door jongeren die twee jaar geleden door Thunberg in gang werden gezet. Nu het dankzij die andere crisis lastig is geworden de pleinen en straten vol te krijgen, bieden de bioscopen een tijdelijk onderkomen aan actievoerders voor een betere wereld." door Berend Jan Bockting.
De documentaire ging 22 oktober 2020 in première en is nu overal in de bioscoop te zien.
Artikel over I am Greta in de Volkskrant.
Dit kun je kijken in de klas
Wil je meer van Greta Thunberg zien? Deze ietwat felle korte film over Greta van Vice, geeft ook een goed beeld en kan dienen als gespreksstarter in de klas.
Lees meer over de documentaire.
Eco-schools international is benieuwd naar je mening
De GCA heeft een onderzoek ontwikkeld om inzicht te krijgen in de jongerenperspectieven en hun (potentiële) rol in klimaatadaptatie. We willen leren van hun ervaringen. Jongerenstandpunten zijn uiterst belangrijk voor ons. Het Global Center on Adaptation (GCA) is een internationale organisatie die werkt als oplossingsmakelaar om wereldwijd en lokaal klimaatadaptatieacties te versnellen. Wat vinden de jongeren?
Jouw mening telt
Jonge mensen zijn krachtige agenten van verandering die het verdienen om hun stem te laten horen als het gaat om beslissingen over hun toekomst. Het GCA Youth Leadership programma heeft als doel om jongeren centraal te stellen bij de planning en uitvoering van aanpassingen.
GCA heeft een Youth Adaptation Network opgericht dat virtueel overleg pleegt met jongeren over de hele wereld om de adaptatie-eisen van jongeren in elke regio te verzamelen. Dit onderzoek zal deel uitmaken van een hoofdstuk gewijd aan jongeren en klimaatadaptatie in het vlaggenschip van GCA's State and Trends in Adaptation Report.
Het onderzoek zal slechts ongeveer 5-10 minuten duren, maar uw mening zal het verschil maken!
Ga naar de enquête: https://www.surveymonkey.com/r/YouthinClimateActionSurvey
Over de GCA
Het Global Center on Adaptation (GCA) is een internationale organisatie die als bemiddelaar voor oplossingen werkt om wereldwijd en lokaal, in samenwerking met de publieke en private sector, te zorgen voor wederzijds leren en voor een klimaatbestendige toekomst.
Het rapport zal informatie verschaffen en richting geven aan het werk om de kennis over aanpassingsbehoeften en -oplossingen te vergroten, en zal helpen bij het vaststellen van prioriteiten bij de planning, implementatie en mobilisatie van investeringen op het gebied van adaptatie. GCA past de Europese Algemene Gegevensbeschermingsverordening en de relevante Nederlandse wet- en regelgeving ((GDPR) EU/2016/679) toe.
Dank je wel!
Ga naar het onderzoek: https://www.surveymonkey.com/r/YouthinClimateActionSurvey
Als je vragen hebt, aarzel dan niet om ons te bereiken via