Student-led change: samen met leerlingen aan de slag

Alle scholen die meedoen aan Eco-Schools werken volgens het internationale Zevenstappenplan aan duurzaamheid op hun eigen school. Leerlingen vormen de kern van dit proces. Zij bedenken acties en voeren deze ook uit samen met iedereen in en om de school. Geholpen door het Zevenstappenplan zorgt dit ‘Eco-team’ er in ongeveer twee jaar tijd voor dat Eco-Schools bekend raakt in de school en dat de hele school meewerkt aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Na gemiddeld één (school)jaar kunnen de meeste scholen in aanmerking komen voor een Bronzen certificaat (na stap 4) en na nog een half jaar voor het Zilveren certificaat (na stap 5). Dit zijn officiële erkenningen dat de school op weg is naar de Groene Vlag. Na het doorlopen van het Zevenstappenplan wordt een school officieel erkend als duurzame school en ontvangt daarvoor het internationale, door de Verenigde Naties erkende keurmerk: de Groene Vlag.

Na het verkrijgen van het keurmerk mag de school voor twee jaar de Groene Vlag voeren. In die tijd werkt de school aan continue verbetering. Na twee jaar wordt de school opnieuw door een externe auditor beoordeeld om te kijken of er wederom voldoende voortgang is geboekt en of eerdere resultaten zijn geborgd.

Structuur

Het Zevenstappenplan en de tien thema's bieden structuur en continuïteit in de duurzame activiteiten van de school. De Eco-Schoolsmethodiek is dus een leidraad, die u helpt om duurzaamheid structureel in te bedden in uw school en ad hoc-activiteiten te bundelen tot een integraal geheel. Uiteraard kunt u de stappen en thema's naar eigen inzicht invullen, passend bij uw school en uw leerlingen.

zevenstappenplan

checkboxStap 0

Intentieverklaring

Eco-Schools start met het tekenen van een intentieverklaring waarin uw school aangeeft dat zij het voornemen heeft een duurzame school te worden en de Groene Vlag van Eco-Schools te halen.

Intentieverklaring De ParadijsvogelMeestal wordt de intentieverklaring getekend door de directeur van de school of locatie. Indien al bekend is welke docenten en leerlingen zitting nemen in de werkgroep, tekenen zij soms ook. Het is leuk om van de ondertekening een officieel moment te maken. Misschien wil uw lokale wethouder milieu of onderwijs wel bij de ondertekening aanwezig zijn. Maak ook een leuke foto van het tekenen van de intentieverklaring! U kunt de intentieverklaring op een centrale plek hangen om te laten zien dat uw school deelnemer is aan Eco-Schools. Over de ondertekening van de intentieverklaring kunt u een stukje schrijven voor op uw website, voor in een nieuwsbrief, schoolkrant of dit op een andere manier wereldkundig maken. De intentieverklaring is onderdeel van het startpakket van Eco-Schools dat u ontvangt na aanmelding.

Tip: sommige scholen gebruiken de ondertekening van de intentieverklaring meteen om de start van het Eco-team te markeren. Zij laten de leden van het Eco-team hun handtekening zetten op een uitvergrote intentieverklaring. Op die manier is het proces meteen in handen gelegd van het Eco-team.

checkboxStap 1

Eco-team

Formeer een werkgroep, een zogenoemd 'Eco-team', met daarin zowel leerlingen als volwassenen (bv. docenten, directie, conciërge of ouders). De werkgroep coördineert en stimuleert Eco-Schools binnen uw school. De werkgroep vergadert en neemt het voortouw in de uitvoering van het zevenstappenplan.

Helicon VMBO Den BoschDe werkgroep houdt bij wanneer zij vergaderen en wat de gemaakte afspraken zijn. Sommige scholen komen tijdens de opstartfase vaker bijeen dan daarna. De frequentie van vergaderen is sterk afhankelijk van het gekozen thema en het opgestelde actieplan. Voor de continuïteit van het programma is het verstandig minimaal één keer per twee maanden bij elkaar te komen.

Het is cruciaal dat leerlingen voldoende vertegenwoordigd zijn in de werkgroep en dat deze leerlingen draagvlak hebben bij de rest van de leerlingen. Mogelijke andere leden van de werkgroep zijn: schoolleiding, een ouder of niet-onderwijzend personeel (bv. conciërge, facilitair manager, business manager). Kijk bij de samenstelling niet alleen naar iemands kennis en liefde voor natuur en milieu, maar ook naar enthousiasme, doorzettingsvermogen en openheid. In het werkboek kunt u aangeven wie in de werkgroep deelnemen. De leerlingen uit de werkgroep kunnen worden aangewezen door volwassenen of worden geselecteerd door middel van een sollicitatie of verkiezing. Het is raadzaam dat werkgroep-leerlingen voor de continuïteit minimaal twee jaar in de werkgroep zitten. Leerlingen kunnen dan worden ingewerkt, zelfstandig werken en in de 'overdrachtfase' alvast de nieuwe werkgroep leerlingen inwerken. De leerlingen beslissen mee over de activiteiten en worden door de volwassenen gestimuleerd zelf met ideeën en initiatieven te komen.

Tip: gebruik het netwerk van de school. Je kan als Eco-team enkele adviseurs aantrekken, bijvoorbeeld een ouder of iemand van een bedrijf in de buurt, die veel weten van de thema’s waar je als Eco-team mee aan de slag gaat.

checkboxStap 2

Eco-scan

De werkgroep voert jaarlijks de Eco-scan uit. Hiermee brengt zij in kaart hoe de school scoort op verschillende duurzaamheidsthema’s, wat goed gaat en welke punten nog kunnen verbeteren.

Eco scanDe Eco-scan is vooral bedoeld als hulpmiddel voor het Eco-team en de school om te bepalen waar de belangrijkste knelpunten liggen en waar de school mee aan de slag gaat. De scan helpt hen om inzicht te krijgen in de huidige situatie in en om de school en vormt de basis van de themakeuze en bijbehorende doelen en acties (stap 3). Bewaar de resultaten van de Eco-scan voor de aanvraag van uw Bronzen of Zilveren Certificaat. De resultaten kunt u ook delen binnen uw school, bijvoorbeeld op een mededelingenbord of in een ‘Eco-hoek’.

Het is essentieel dat leerlingen betrokken zijn bij de uitvoering van de scan, opdat zij kunnen meebeslissen over de themakeuze en de doelstellingen in het actieplan. Herhaal de scan elk jaar op eenzelfde moment. Hiermee krijgt u inzicht in uw eigen vooruitgang en het is een effectieve manier om uw doestellingen te evalueren. 

checkboxStap 3

Actie

Op basis van de uitkomsten van de duurzaamheidsscan kiest de werkgroep een focusthema(‘s) voor de komende periode. Hierbij bedenken zij gezamenlijk haalbare (!) doelstellingen en acties om het gekozen thema onder de aandacht te brengen bij leerlingen en personeel.

De meeste scholen kiezen er voor om met twee of drie thema’s aan de slag te gaan. Als uit de duurzaamheidsscan blijkt dat uw school aan een groot aantal onderwerpen kan werken, prioriteer dan de onderwerpen en kies de belangrijkste. Bij het opstellen van de doelstellingen is het belangrijk dat deze realistisch en haalbaar zijn. Het niet halen van gestelde doelen is voor zowel leerlingen als andere betrokkenen demotiverend. Ook bedenkt u tijdens deze stap elke activiteiten u op school wilt organiseren. Dat kunnen, zeker in het begin, heel kleine acties zijn. In het format in het Eco-Schools werkboek kunt u aangeven wie waarvoor verantwoordelijk is en welke deadlines er zij.

Tip: gebruik onze handleiding voor het opstellen van het actieplan! Deze is te downloaden wanneer je bent ingelogd als deelnemer van Eco-Schools.

checkbronsStap 4

Monitoring en evaluatie

Monitor uw voortgang om te weten of u uw eigen doelstellingen haalt. Op basis van monitoring ziet u de successen van uw activiteiten, kunt u uw doelen eventueel bijstellen of plannen aanpassen.

monitoring British School NetherlandsDe methode van monitoring hangt af van de gestelde doelen en manier van meten die u heeft vastgelegd in stap 3. Houd hierbij altijd in het achterhoofd dat de activiteiten moeten passen bij de leeftijd en het vermogen van de leerlingen. Enkele voorbeelden van monitoring zijn:

  • Bijhouden van meterstanden gas, water, elektriciteit (welke mogelijk).
  • Controleren of maatregelen zijn uitgevoerd volgens planning en of de beoogde resultaten zijn bereikt. Als dat niet gelukt is, dan kun je aangeven waarom het niet gelukt is.
  • Jaarlijkse uitvoering van de Eco-scan.
  • Bijhouden of de gestelde doelen worden gehaald en eventueel doelen bijstellen.
  • Bijhouden van 'Eco-hoek'/mededelingenbord waar u de rest van de school op de hoogte kunt houden van verschillende resultaten en activiteiten rondom Eco-Schools.
  • Het maken van voor-, tijdens- en na-foto's van een bepaalde activiteit, bijvoorbeeld het maken van een grote schildering of een verandering van het schoolplein.

checkzilverStap 5

Curriculum

Op een duurzame school zijn duurzaamheidsthema’s verankerd in het curriculum. Eco-Schools helpt inzicht te krijgen in de behandeling van duurzame thema’s door de leerjaren heen en eventuele hiaten.

Ongemerkt schenkt u op uw school waarschijnlijk al veel aandacht aan een of meerdere duurzaamheidsthema’s. Het invullen van stap 5 in het Eco-Schools werkboek helpt u hier een overzicht van te krijgen en inzichtelijk te maken wat allemaal gaande is op school, welke thema’s in welk leerjaar aan de orde komen en waar nog hiaten zitten. Het overzicht wat daarmee ontstaat is een aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan over hoe u op uw school het gekozen thema kunt inbedden in de verschillende lessen. Vaak kunt u het gekozen thema integreren in bestaande vakken en projecten. De verweving van een duurzaamheidsthema met ‘zaak-vakken’ verrijkt het onderwerp en maakt het relevant(er) en interessant(er). Daarnaast kunnen er overkoepelende of vakoverstijgende activiteiten zijn zoals het maken van een tentoonstelling over het gekozen thema, een duurzaamheidsmarkt organiseren of een sponsorloop houden.

Tip: gebruik onze handleiding voor de link naar het curriculum! Deze is te downloaden wanneer je bent ingelogd als deelnemer van Eco-Schools.

checkboxStap 6

Informeren en betrekken

Door het informeren en betrekken van bijvoorbeeld leerlingen, docenten, ouders  en  andere partijen werkt u aan bewustwording en uw profilering als duurzame school. Dat kan door nieuwsbrieven, Twitter, websites, blogs of stukjes in een lokale krant.

In deze zesde stap werkt u aan het geven van bekendheid aan uw deelname aan Eco-Schools, zowel binnen als buiten de school. Zorg er daarom voor dat u de behaalde successen viert! Vier de prestaties zo breed mogelijk, door middel van artikelen in een (lokale) krant, nieuwsbrief, op de website en eventueel een bredere gemeenschap. Ook kunt u bijvoorbeeld het opnemen van (uw visie op) duurzaamheid in uw schoolbeleid onderstreept u dat u hier structureel aandacht aan geeft. Naast het genereren van een positief gevoel zal dit ook bijdragen aan uw profilering als duurzame school.

Een paar ideeën:

  • Organiseer een verkiezing voor de leerlingplekken in de Eco-Schools werkgroep
  • Houd een enquête onder leerlingen over duurzaamheid, wat zij zien als duurzaamheid en wat zij zouden willen doen of veranderen.
  • Maak gebruik van bestaande bijeenkomsten op school, bijvoorbeeld een maandafsluiting, talentenavond of open avond om informatie over duurzaamheid / Eco-Schools te delen.
  • Schrijf (pers)berichten voor de website of (school)krant over Eco-Schoolsactiviteiten.
  • Geef een presentatie over Eco-Schools op een school die nog niet meedoet.
  • Maak een tentoonstelling over duurzaamheid/Eco-Schools en stel deze open voor ouders, buurtbewoners, lokale bedrijven.
  • Kom in contact met andere Eco-Scholen via de internationale website www.ecoschools.global.
  • Publiceer informatie over Eco-Schools op één plek, bijvoorbeeld een vaste plek op het mededelingenbord of in een 'Eco-hoek'. Hierop kan informatie worden verzameld over de Eco-scan, vergaderingen, meterstanden en aankomende activiteiten. Zo blijft de hele school op de hoogte over de voortgang en of de doelstellingen worden gehaald.

checkgroenStap 7

Eco-code

Iedere Eco-School geeft in zijn een eigen Eco-code op een creatieve en herkenbare manier haar duurzaamheidsstandpunt weer. Hoe deze Eco-code eruit ziet mag u volledig zelf bepalen, bijvoorbeeld een poster, lied, filmpje, (muur)schildering, kunstwerk of gedicht.

Eco code Clusius HeerhugowaardMet haar Eco-code laat elke school op creatieve wijze zien wat zij doen aan/voor duurzaamheid op school. De vorm van de Eco-code is volledig vrij. Het belangrijkste is dat de Eco-code geschikt is voor de leeftijd en het vermogen van uw leerlingen. Het is belangrijk dat leerlingen een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van de Eco-code, omdat zij zich hierdoor meer betrokken en verantwoordelijk voelen bij de waarden die de code omschrijft. Het is aan de werkgroep om jaarlijks te bepalen of de Eco-code nog voldoet, deze aan te passen of een nieuwe te ontwikkelen.

Het is goed de Eco-code een prominente plek te geven in de school, bijvoorbeeld bij de ingang, in gemeenschappelijke ruimten, lokalen en de leraarskamer) zodat iedereen de code (her)kent. De Eco-code kan worden gepresenteerd aan leerlingen, ouders, (plaatselijke) pers en andere geïnteresseerden.

 

checkgroenVervolg

Na stap 7 stopt het niet. Iedere twee jaar wordt een school opnieuw geaudit om te bepalen of de school nog steeds recht heeft op het voeren van de Groene Vlag, als symbool van een duurzame school. Bij de audit wordt gekeken naar de continuïteit en voortgang die de school heeft geboekt met de verduurzaming met behulp van het programma Eco-Schools.